ప్రపంచంలో సాధారణ ప్రజల జీవితం సురక్షితంగా, ప్రశాంతంగా సాగేందుకు కాకపోయినా… కనీసం మానవాళి యుద్ధాల వల్ల నరకంలోకి జారిపోకుండా కాపాడటం ఐక్యరాజ్య సమితి ప్రధాన బాధ్యతగా అప్పటి నేతలు భావించారు. ఐరాస మాజీ సెక్రటరీ జనరల్ డ్యాగ్ హామర్‌షోల్డ్ కూడా ఇదే ఉద్దేశాన్ని స్పష్టం చేశారు. కానీ నేటి పరిస్థితులను చూస్తే, ఆ లక్ష్యాన్ని ఐరాస నిజంగా నెరవేర్చగలుగుతోందా అన్న ప్రశ్నకు సమాధానం నిరాశ కలిగిస్తోంది.

కొరియా, వియత్నాం, ఇరాక్ యుద్ధాల నుంచి మొదలుకొని తాజాగా రష్యా–ఉక్రెయిన్, ఇజ్రాయెల్–పాలస్తీనా ఘర్షణల వరకు… ఒక్క యుద్ధాన్నైనా పూర్తిగా అడ్డుకోలేకపోయిన పరిస్థితి ఐరాసది. అమెరికా వెనెజువెలాపై చేసిన దాడి, ఇరాన్‌పై జరిగిన బాంబుల దాడుల సమయంలో కూడా ఐరాస కేవలం ప్రేక్షక పాత్రకే పరిమితమైంది. లిబియా, సిరియా, సూడాన్, సోమాలియా వంటి దేశాల్లో ఏళ్ల తరబడి సాగుతున్న అంతర్యుద్ధాలు కూడా అంతర్జాతీయ వ్యవస్థ వైఫల్యాన్ని ఎండగడుతున్నాయి.

‘వీటో’ అధికారమే అసలు సమస్య?

ఐక్యరాజ్య సమితి స్థాపనకు మూలమైన శాంతి, న్యాయం, సమానత్వం అనే భావనలు నేటి భద్రతామండలి వ్యవస్థలో క్రమంగా నీరుగారుతున్నాయి. భద్రతామండలిలో శాశ్వత సభ్యులైన అమెరికా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, రష్యా, చైనా—ఈ ఐదు దేశాలు తమ స్వార్థ ప్రయోజనాల కోసం ‘వీటో’ అధికారాన్ని విస్తృతంగా వినియోగిస్తున్నాయి.

గాజా ప్రాంతంలో ఇజ్రాయెల్ చర్యలపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా విమర్శలు వెల్లువెత్తినా, అమెరికా పదే పదే వీటో వాడుతూ ఇజ్రాయెల్‌కు రక్షణగా నిలుస్తోంది. మరోవైపు ఉగ్రవాద అంశాల్లో పాకిస్థాన్‌ను పరోక్షంగా కాపాడుతూ చైనా వ్యవహరిస్తోందన్న ఆరోపణలు ఉన్నాయి. అంతేకాదు, భారత్‌కు భద్రతామండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం కల్పించడాన్ని కూడా చైనా అడ్డుకుంటోందన్న అసంతృప్తి అంతర్జాతీయంగా వినిపిస్తోంది.

ఈ పరిస్థితుల వల్ల ప్రపంచ శ్రేయస్సు కోసం ఏర్పడిన ఐరాస, ఐదు అగ్రరాజ్యాల ఆధీనంలో ఉన్న సంస్థగా మారిందన్న విమర్శలు బలపడుతున్నాయి.

అగ్రరాజ్యాల నిర్లక్ష్యం, ఐరాస నిర్వీర్యం

ఐరాసకు ఆర్థిక సహాయం తగ్గించిన అమెరికా మాజీ అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్, “ఈ సంస్థ వల్ల అమెరికాకు ప్రయోజనం ఏమీ లేదు” అంటూ బహిరంగంగానే విమర్శించారు. అమెరికా విదేశాంగ విధానంలోనూ ఐరాస నిర్ణయాలను పక్కన పెట్టే ధోరణి పెరుగుతోంది. వెనెజువెలా విషయంలో ఐరాస ఏమన్నా పట్టించుకోబోమని అక్కడి నేతలు స్పష్టం చేయడం, ఐరాస ప్రభావం ఎంతగా తగ్గిపోయిందో సూచిస్తోంది.

ఈ పరిస్థితులన్నీ కలిసి ఐక్యరాజ్య సమితి ‘కాగితపు పులి’గా మారుతోందన్న అభిప్రాయానికి బలం చేకూరుస్తున్నాయి.

సంస్కరణలు తప్పనిసరి: గుటెరస్ పిలుపు

ప్రస్తుత పరిస్థితులు కొనసాగితే ప్రపంచం మరింత ఉద్రిక్తతలు, వినాశనాల వైపు దూసుకుపోతుందని ఐరాస ప్రధాన కార్యదర్శి ఆంటోనియో గుటెరస్ హెచ్చరిస్తున్నారు. బలమైన దేశాలు అంతర్జాతీయ వేదికలను తమ ఆధిపత్యానికి వాడుకుంటూ న్యాయసూత్రాలను పక్కన పెడితే, చిన్న దేశాలకు భవిష్యత్తు ప్రమాదంలో పడుతుందని ఆయన అభిప్రాయం.

ఈ నేపథ్యంలో భద్రతామండలిలో తక్షణ సంస్కరణలు అత్యవసరం. భారత్, బ్రెజిల్, జపాన్, జర్మనీ, దక్షిణాఫ్రికా, నైజీరియా వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు శాశ్వత సభ్యత్వం కల్పించడం ద్వారా భద్రతామండలిని మరింత ప్రజాస్వామ్యాత్మకంగా మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

ప్రపంచ శాంతికి సమిష్టి బాధ్యత

ఐరాస నిబంధనలను అన్ని దేశాలు గౌరవించాలి. కేవలం మాటలకే పరిమితం కాకుండా, ఆర్థికంగా కూడా సమితికి మద్దతు ఇవ్వాలి. ముఖ్యంగా అగ్రరాజ్యాలు బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరిస్తేనే ప్రపంచంలో శాంతి, సామరస్యం నిలబడుతాయి.

ప్రపంచాన్ని యుద్ధాల నుంచి రక్షించాలంటే… ఐక్యరాజ్య సమితిని బలోపేతం చేయడం, సంస్కరణలకు ముందడుగు వేయడం ఇప్పటి అవసరం. లేకపోతే, అంతర్జాతీయ శాంతి వ్యవస్థే ప్రశ్నార్థకంగా మారే ప్రమాదం ఉందన్న హెచ్చరికలు వాస్తవంగా మారవచ్చని విశ్లేషకులు అంటున్నారు.